| Wiatr w Polsce, jako element zagrożenia |
|
Współdziałanie środowiska naturalnego i człowieka, jako jego części ma charakter złożony. Środowisko bowiem tworzy z jednej strony materialne podstawy egzystencji człowieka na Ziemi, a z drugiej strony może być dla niego źródłem zagrożeń, które mogą powstać na skutek procesów naturalnych bądź z powodu zakłóceń równowagi ekologicznej spowodowanej przez człowieka. Ekstremalne zjawiska przyrodnicze, w tym pogodowe powodujące szkody materialne i niematerialne są nieodłącznie związane z życiem człowieka od początku. Pierwotnie były traktowane jako wyraz zależności i bezsilności człowieka wobec przyrody i dowód działania sił nadprzyrodzonych. Obecnie - problematyka występowania zjawisk przyrodniczych o intensywności klęsk żywiołowych bądź katastrof powodujących olbrzymie straty materialne i ludzkie jest przedmiotem szczególnej uwagi światowych gremiów decydenckich. Współczesne zainteresowanie problematyką ekstremalnych zjawisk naturalnych wywołujących szkody jest związane głównie z ogólnym wzrostem znaczenia przemian ekologicznych. Chodzi głównie o obserwowany wzrost częstości występowania tych zjawisk i osłabienie zdolności adaptacyjnych człowieka ze względu na stracenie takiej odporności w wyniku postępu cywilizacyjnego oraz całkowitego prawie przejęcie przez instytucje państwowe lub społeczne odpowiedzialności za konsekwencję strat. Problematyka występowania zjawisk naturalnych powodujących szkody i związana z tym szeroko rozumiana ich potrzeba poznawcza, doprowadziła do uruchomienia przez ONZ programu badań w ramach Międzynarodowej Dekady Zapobiegania Katastrofom Naturalnym w latach 1990 - 2000. | ||||||||||||||||||||||||||||||
| Kilka uwag wprowadzających | ||||||||||||||||||||||||||||||
|
Z poszczególnymi strefami geograficzno-klimatycznymi związane jest występowanie różnych rodzajów w swej genezie i pochodzeniu zagrożeń ze strony środowiska przyrodniczego. Generalnie można wyróżnić trzy główne obszary geograficzne w rejonach których występują charakterystyczne dla nich zagrożenia naturalne. I. Na zjawiska o charakterze zagrożeń najbardziej narażone są obszary strefy równikowej i międzyzwrotnikowej, głównie ze względu na ich natężenie, siłę i zasięg (obszar) działania. Gospodarka i ludność tych stref narażona jest na występowanie: 1. cyklonów tropikalnych, w tym: tornad i huraganów (tajfunów) o różnym stopniu niszczycielskiej siły działania, 2. lokalnych wiatrów w krajach pustynnych o regionalnych nazwach: Ghibli, Chamsin, Haboob, Shamal, Belat (Arktyka i Półwysep Arabski), 3. trzęsień Ziemi i erupcji wulkanów, 4. fal tsunami, 5. katastrofalnych susz lub nadmiernych opadów i powodzi wielkich rzek, związanych głównie ze zjawiskiem EL Nino lub działalnością monsunów. 6. promieniowania UV-B, 7. burz pyłowych. II. Umiarkowane szerokości geograficzne (w których również leży Polska) narażone są z kolei na występowanie następujących zjawisk ekstremalnych o charakterze zagrożeń naturalnych: 1. huraganowych prędkości wiatru występujących w określonych sytuacjach meteorologicznych związanych z działalnością ogólnej cyrkulacji atmosfery w tej strefie szerokości geograficznych, 2. lokalnych wiatrów dynamicznych w obszarach górsko-wyżynnych o regionalnych nazwach: Blizzard, Chinook, Santa Ana, (Ameryka Pn.), Sonda, Pampero (Ameryka Pd.), Afghanetz (Azja pd.-zach.), Autan, Mistral, Fohn (i jego polska odmiana "halny"), Bora (Europa Śr.), Purga (Syberia Rosyjska), Cape Doctor (Afryka Pd.), 3. lokalnych trąb powietrznych przybierających prędkości huraganów , 4. powodzi i susz, 5. bardzo mroźnych lub nadzwyczaj ciepłych zim, 6. nadzwyczajnych opadów śnieżnych, zamieci i zawiei, 7. wszelkiego rodzaju oblodzeń śniegiem, sadzią lub gołoledzią oraz mgły, 8. trzęsień Ziemi i erupcji wulkanów, 9. lawin śniegowych i błotnych, 10. promieniowania UV-B i ozonu niskotroposferycznego. III. Strefy podbiegunowe narażone są na zmieniający się zasięg lodowego paku obu biegunów, dryfującej kry lodowej oraz erupcje wulkanów lub gejzerów. Nie można do tej klasyfikacji zaliczyć jeszcze jednego, bardzo groźnego zjawiska, jako jedynie naturalnego - pożarów lasów. Pożar wynika i z przyczyn naturalnych (pioruny i wyładowania elektryczne), wielokrotnie jest zjawiskiem samoistnym, a także przyczyną jego powstania jest w większości przypadków człowiek. Pożary należałoby uznać zatem jako zjawisko bardzo groźne naturalne i antropogeniczne, zagrażające i środowisku naturalnemu i życiu człowieka. Pożary lasów, buszu i tajgi i mienia występują we wszystkich trzech omawianych rejonach geograficznych. Koncentrując się na naszym kraju można ocenić, że Polska znajduje się potencjalnie pod działaniem zagrożeń naturalnych przypisanych strefie II, ostatnio nawet łącznie z punktem 8 ( oprócz erupcji wulkanów). Zdając sobie sprawę z tak szerokiej gamy możliwych zagrożeń naturalnych, należałoby mniej emocjonalnie oceniać występowanie w Polsce każdego z nich pod warunkiem jednak, że jest ono poznane, a społeczeństwo i gospodarka na czas ostrzeżona. Do zjawisk meteorologicznych powodujących największe zagrożenia życia i straty gospodarcze w kraju zaliczam powódź i maksymalne prędkości wiatru, które w ostatnim okresie nawiedzają nas często powodując bardzo duże zniszczenia i straty. W przyjętym cyklu tematycznym, podejmujemy temat: WYSTĘPOWANIE MAKSYMALNYCH PRĘDKOŚCI WIATRU W POLSCE I ICH SKUTKI DZIAŁANIA
W zależności od celu, przyjmuje się różne kryteria oceny "zjawiska ekstremalnego", a w naszym przypadku maksymalnych prędkości wiatru. Dla potrzeb określenia zakresu prędkości wiatru powodujących zagrożenia, za maksymalną prędkość wiatru przyjęto uważać taką, która w warunkach klimatu Polski może być przyczyną wyżej wymienionych zagrożeń. Ponieważ jednocześnie skutki działania wiatru są różne w zależności od jego prędkości (a w zasadzie jego ciśnienia dynamicznego), poniżej prezentuję zaproponowaną, specjalnie opracowaną skalę do szacowania wielkości zniszczeń w zależności od prędkości wiatru, przyjmując za dolne ograniczenie tej prędkości 17,2 m/s. Uzasadnienie przyjęcia tej prędkości, jako dolnego ograniczenia prędkości maksymalnej wynika z kryteriów przyjętych w opracowanej skali, której podstawę stanowi skala Beauforta oraz dwie skale oceniające i prędkości wiatru i rozmiar zniszczeń opracowane dla huraganów i tornad przez Saffir - Simpson oraz Fujita. Z dotychczasowych badań nad wiatrem wynika, że występowanie dużych prędkości wiatru w Polsce związane jest z trzema różnymi genetycznie sytuacjami meteorologicznymi: 1. duże prędkości wiatru, którym zazwyczaj towarzyszą porywy wiatru przekraczające co najmniej o 5 m/s prędkość średnią 10-minutową, prędkości wiatru, związane są z działalnością cyklonalną nad Polską i przemieszczeniem przez obszar południowego Bałtyku wyróżnionych w opracowaniach autorskich, czterech "wybitnie porywowych" typów cyrkulacji, 2. utworzeniem się w rejonach górskich zaburzeń w ogólnej cyrkulacji atmosfery spowodowanych barierą orograficzną gór i stwarzających dogodną sytuację do powstania, ciepłego, suchego, silnego i porywistego wiatru "spadającego" z gór - wiatru halnego (w rejonie Tatr) lub jego odpowiednika - fenu (w rejonie Karkonoszy). 3. utworzeniem się sprzyjających warunków meteorologicznych do powstania małoskalowych wirów powietrznych - trąb powietrznych.
Każda z trzech wyróżnionych sytuacji meteorologicznych zostanie omówiona w kolejnym odcinku tej informacji. | ||||||||||||||||||||||||||||||
|
Z poważaniem Halina Lorenc | ||||||||||||||||||||||||||||||
|