1490−1502

ks. Marcin Biem, wielokrotny rektor Akademii Krakowskiej, prowadzi sporadyczne wizualne obserwacje pogody w Krakowie

1502−1517

ks. Marcin Biem prowadzi systematyczne wizualne obserwacje pogody w Krakowie

1525−1540

ks. Marcin Biem prowadzi systematyczne wizualne obserwacje pogody w Olkuszu

1536−1697

seria wizualnych obserwacji meteorologicznych w Oleśnicy k. Wrocławia

1628−1630

wizualne obserwacje pogody prowadzi w Żaganiu Jan Kepler

lipiec 1647

sprowadzony z Włoch przez króla Władysława IV kapucyn, Walerian Magini, dokonuje pierwszych w Polsce pomiarów ciśnienia atmosferycznego (4 lata po wynalezieniu barometru) na Zamku Królewskim w Warszawie

pocz. 1655

początek pierwszych instrumentalnych obserwacji temperatury i stanu nieba w Warszawie w ramach sieci florentyńskiej (nie jest znane dokładne miejsce i długość serii, obserwancje prowadzono najdłużej do 1667 r.; zachował się tylko fragment 10‑16.05.1655, który jest najstarszym − poza Włochami − dokumentem obserwacji meteorologicznych na świecie)

1655−1699

seria pierwszych instrumentalnych obserwacji meteorologicznych w Gdańsku, prowadzonych przez F. Buthnera

1692

początek pierwszych instrumentalnych obserwacji meteorologicznych we Wrocławiu (seria do 1702 r.)

1725−1728

seria instrumentalnych obserwacji ciśnienia oraz wizualnych obserwacji kierunków wiatru dominujących w ciągu dnia, stanu nieba, rodzaju opadów i odczuwalności termicznej w Warszawie, które wykonywał C. H. Erndtel (1670-1734), lekarz królewski przy współudziale G. Rautenberga

1740−1759

seria pierwszych, prawdopodobnie systematycznych, instrumentalnych obserwacji temperatury w Toruniu

1755−1763

seria wizualnych obserwacji stanów pogody w Warszawie prowadzonych przez Jerzego Dawidsona, kupca pochodzenia szwedzkiego (jego dziennik uległ zniszczeniu podczas Powstania Warszawskiego w 1944 r.)

1760−1767

seria systematycznych instrumentalnych obserwacji temperatury i ciśnienia oraz wizualnych kierunku wiatru i pogody w Toruniu Zobacz.

1.07.1760− −31.03.1763

seria instrumentalnych obserwacji temperatury, ciśnienia oraz zachmurzenia, a niekiedy także rodzaju opadów w Warszawie, które wykonywali dwaj Francuzi − J.E. Guettard, przyrodnik, członek Królewskiej Akademii Nauk w Paryżu (do 5.05.1762) i ks. J. Delsuc (od 6.05.1762)

1770−1772

seria pierwszych systematycznych instrumentalnych obserwacji temperatury w Wilnie, które prowadzi astronom ks. Marcin Odlanicki-Poczobutt przy utworzonym w 1770 Obserwatorium Astronomicznym

1.01.1779− −31.12.1799

seria systematycznych instrumentalnych obserwacji temperatury i ciśnienia w Warszawie, które prowadzi przy Królewskim Obserwatorium na Zamku ks. Jowin Bończa-Bystrzycki (1737-1821), nadworny astronom króla Stanisława Augusta, uczeń ks. Marcina Odlanickiego-Poczobutta; obserwacji dokonywał 3 razy w ciągu dnia − o wschodzie Słońca, po południu i pod wieczór na tarasie Zamku Królewskiego Zobacz.

1783−1795

Żagań, jako jedyna miejscowość w granicach dzisiejszej Polski, wchodzi w skład sieci palatyńskiej, w której dokonywano systematycznych instrumentalnych obserwacji pogody − dwa, a później trzy razy na dobę (sieć istniała w latach 1781-1792)

1791

początek pierwszych systematycznych instrumentalnych obserwacji temperatury we Wrocławiu

1.05.1792

początek pierwszych systematycznych instrumentalnych obserwacji meteorologicz-nych w Krakowie przy Obserwatorium Astronomicznym z inicjatywy Jana Śniadeckiego (1756-1830); obserwacje obejmowały: ciśnienie, temperaturę, wilgotność powietrza, kierunek wiatru i ogólny opis „stanu atmosfery“; po 18.05.1794, aż do sierpnia 1825, częste przerwy w obserwacjach i luki w materiale dokumentacyjnym

1799

początek systematycznych instrumentalnych obserwacji opadów we Wrocławiu

1.01.1800− −31.12.1807

seria systematycznych instrumentalnych obserwacji ciśnienia w Warszawie, które prowadził Karol Ludwik Kortum (1749-1808) przy Bramie Krakowskiej (3 razy w ciągu dnia)

1.01.1803− −31.12.1828

seria systematycznych instrumentalnych obserwacji meteorologicznych w Warszawie, które prowadzi Antoni Magier (1762-1837), profesor  fizyki i matematyki Liceum Warszawskiego, na dachu swojego domu przy ul. Piwnej 95; trzy obserwacje (rano, po południu i wieczorem) obejmowały: ciśnienie (w calach paryskich), temperaturę (°R), opady (w calach paryskich), wiatr (16 kierunków) i opis stanu nieba Zobacz.     Zobacz.

1807

początek pierwszych systematycznych instrumentalnych obserwacji temperatury w Gdańsku

1825

zapoczątkowanie nieprzerwanej do dziś serii systematycznych instrumentalnych obserwacji meteorologicznych w Warszawie przy nowo oddanym do użytku Obserwatorium Astronomicznym Zobacz.

16.08.1825*

wznowienie nieprzerwanej do dziś serii instrumentalnych obserwacji meteorologicz-nych w Krakowie przy Obserwatorium Astronomicznym; początkowo ze szczególnym uwzględnieniem ciśnienia i temperatury; termometry umieszczone za oknem na drugim piętrze budynku Obserwatorium, 12 m nad gruntem, klatki meteorologiczne żaluzjowe zostały zamontowane ok. 1836 i tak funkcjonują do chwili obecnej Zobacz.

wrzesień 1853

rozpoczęcie na stacji w Krakowie pomiarów ozonometrycznych, które prowadzono dwukrotnie w ciągu doby, do grudnia 1902 r.

1.08.1871

początek serii systematycznych instrumentalnych obserwacji meteorologicznych w Puławach; stacja była czynna do połowy 1915 r., następnie wznowiła działalność w maju 1918 po utworzeniu Państwowego Instytutu Naukowego Gospodarstwa Wiejskiego

1880

rozpoczęcie nieprzerwanej do dziś serii systematycznych instrumentalnych obserwacji meteorologicznych na Śnieżce (1603 m n.p.m.)

1889

początek systematycznych instrumentalnych obserwacji usłonecznienia we Wrocławiu

1925

początek obserwacji aerologicznych w Polsce

1932

założenie stacji meteorologicznej Warszawa-Okęcie

1938

założenie stacji meteorologicznej Warszawa-Bielany

1938

rozpoczęcie systematycznych instrumentalnych obserwacji meteorologicznych (w sieci PIM) w uruchomionych obserwatoriach wysokogórskich na Kasprowym Wierchu (1991 m n.p.m.) i Pop Iwanie (2022 m n.p.m., Czarnohora) Zobacz.

1959

założenie stacji meteorologicznej Warszawa-Uniwersytet

1596

Andrzej Mirowski wydaje w Würzburgu pracę „Theoria ventorum“ („Teoria wiatrów“) opartą na Hipokratesie i Arystotelesie

1669 (1689)

ks. Wojciech Tylkowski (1624-1695), jezuita, wydaje pracę „Meteorologia curiosa“ − wersję skróconą w Krakowie w 1668 i znacznie rozszerzoną w Oliwie w 1689; jest to traktat o geografii fizycznej, ale ze szczególnym uwzględnieniem meteorologii w znaczeniu dzisiejszym; po raz pierwszy w Polsce podaje opis termoskopu

1804

ukazuje się praca Jana Śniadeckiego (1756-1830) pt. „Jeografia, czyli opisanie matematyczne i fizyczne Ziemi“, uważana za pierwszy polski podręcznik do geografii, w którym autor sporo miejsca poświęca zagadnieniom z meteorologii i klimatologii ogólnej

1821

Antoni Magier (1762-1837) opracował pierwszą prognozę pogody opartą na przesłan-kach naukowych; dotyczyła prognozy termicznej nadchodzącej zimy 1821/22 dla Warszawy i ukazała się w 175 numerze „Gazety Warszawskiej“

1829

pierwsza publikacja nt. klimatu Warszawy Wojciecha Jastrzębowskiego (1799-1882) oparta na wynikach obserwacji Antoniego Magiera (1762-1837) z lat 1803−1828* Zobacz.>

1837

w Warszawie ukazuje się praca Jana Śniadeckiego (1756-1830) „Meteorologia. Jak za pomocą barometru zgadywać odmiany powietrza“

1847

powstanie Pruskiego Instytutu Meteorologicznego i utworzenie regularnej sieci stacji meteorologicznych na terenach zaboru pruskiego

1849

utworzenie pierwszej na ziemiach polskich katedry geografii na Uniwersytecie Jagiel-lońskim pod kierownictwem Wincentego Pola (1807-1872)

1849

powstanie Głównego Obserwatorium Fizycznego w Petersburgu i utworzenie regular-nej sieci stacji meteorologicznych na terenach zaboru rosyjskiego

1851

powstanie Wiedeńskiego Instytutu Meteorologicznego i utworzenie regularnej sieci stacji meteorologicznych na terenach zaboru austriackiego

1857

utworzenie pierwszej sieci stacji meteorologicznych w zaborze austriackim (Galicji) przy Komisji Balneologicznej Towarzystwa Naukowego Krakowskiego obejmującej głównie uzdrowiska karpackie; pomiary były jednak traktowane marginesowo

1865

utworzenie Komisji Fizjograficznej z osobną Sekcją Meteorologiczną przy Towarzystwie Naukowym Krakowskim i zorganizowanie przez nią sieci stacji meteorologicznych na terenach zaboru austriackiego (w Galicji)

1872

Apolinary Pietkiewicz (1828-1891) publikuje w Krakowie pracę pt. „Meteorologia“, pierwszy polski podręcznik w tym zakresie

1.01.1876

wprowadzenie nowych jednostek pomiarowych w sieci galicyjskiej − w zapisach temperatury stopnie Reaumura zastąpiono stopniami Celsjusza, a w zapisach ciśnienia atmosferycznego linie paryskie − milimetrami słupa rtęci

1876

rozszerzenie galicyjskiej sieci obserwacyjnej o 6 stacji powołanych przez Polskie Towarzystwo Tatrzańskie

1881

rozpoczęcie wydawania „Pamiętnika Fizjograficznego“ w Warszawie, którego inicjato-rami i pierwszymi redaktorami byli Eugeniusz Dziewulski (1842-1889) i Bronisław Znatowicz (1851-1917) Zobacz.

1882

utworzenie drugiej na ziemiach polskich katedry geografii na Uniwersytecie Lwowskim pod kierownictwem Antoniego Rehamana (1840-1917)

1885

hydrometeorologia uzyskuje azyl w Muzeum Przemysłu i Rolnictwa (MPiR) w Warszawie; powstaje Biuro Meteorologiczne i Stacja Centralna (ul. Krakowskie Przedmieście 66); działalność Eugeniusza Dziewulskiego (1842-1889), przy poparciu Sekcji Cukrowniczej Towarzystwa Przemysłu i Handlu, doprowadza do zorganizowa-nia prywatnej Sieci Meteorologicznej Warszawskiej, niezależnej od Wszechrosyjskiej Sieci Głównego Obserwatorium Fizycznego w Petersburgu; obserwacje gromadzone są w Biurze Meteorologicznym i drukowane w kolejnych rocznikach „Pamiętnika Fizjograficznego“ pod kierunkiem Władysława Kwietniewskiego (1837-1902)

1888

ukazuje się polskie tłumaczenie podręcznika do meteorologii J. Mohna z 1872 r.

1901−1918

regularne publikacje z zakresu hydrometeorologii w „Pamiętniku Fizjograficznym“

1903−1918

sprawozdania z działalności Sieci Meteorologicznej Warszawskiej drukowane są w „Wiadomościach Matematycznych“ Zobacz.

1909

Henryk Arctowski (1871-1958) publikuje pracę „L’enchchainement des variations climatiques“ („Powiązania zmian klimatycznych“), w której przedstawia poglądy na krótkookresowe wahania klimatu

1914

Romuald Merecki (1860-1922) publikuje pracę „Klimatologia ziem polskich“, pierwszą syntezę klimatu Polski

1916

Władysław Gorczyński (1870-1953) i Stanisława Kosińska (1884-1961) w „Pamiętniku Fizjograficznym“ publikują pracę „O temperaturze powietrza w Polsce“, w której m.in. po raz pierwszy w polskiej literaturze zawarto mapę izoterm

1918

Władysław Gorczyński (1870-1953) publikuje pracę „Nowe izotermy Polski, Europy

i kuli ziemskiej“

28.04.1919

powstanie Państwowego Instytutu Meteorologicznego (PIM) na podstawie rozprządzenia Rady Ministrów z siedzibą w Warszawie (Pałac Staszica); pierwszym dyrektorem zostaje Władysław Gorczyński (do 1925 r.) Zobacz.

1927

rozpoczęcie nadawiania komunikatów meteorologicznych przez Polskie Radio

wrzesień 1935

siódma konferencja dyrektorów służb zrzeszonych w Międzynarodowej Organizacji Meteorologicznej w Warszawie, na której przyjęto 30-lecie 1901-1930 jako okres do obliczania tzw. norm klimatycznych dla większości elementów meteorologicznych (dla opadów przyjęto 40-lecie 1891-1930)

8.03.1945

powstanie Państwowego Instytutu Hydrologiczno-Meteorologicznego (PIHM) na podstawie uchwały Rady Ministrów; powołano oddziały terenowe w Białymstoku, Gdyni, Katowicach, Krakowie, Poznaniu, Słupsku, Warszawie i Wrocławiu (przejściowo także w Łodzi)

1948

Władysław Gorczyński (1870-1953) tworzy klasyfikację klimatyczną kuli ziemskiej opartą na wskaźniku suchości klimatu obliczonego na podstawie m.in. dzielnika opadowego, temperatury, zachmurzenia i opadów

1957

ukazuje się pierwszy podręcznik do klimatologii ogólnej w języku polskim (tłumaczenie z rosyjskiego: Kostin, Pokrowska „Klimatologia“)

1958

założenie dodatkowej stacji meteorologicznej w Ogrodzie Botanicznym w Krakowie, 300 m od starej stacji przy budynku Obserwatorium Astronomicznego; nowa stacja zostaje włączona do sieci PIHM (ob. IMGW) jako posterunek klimatologiczny „Kraków Obserwatorium Astronomiczne“

1965

ukazuje się mapa „Strefy klimatyczne świata“ autorstwa Wincentego Okołowicza (1906-1979) będąca najbardziej znaną polską klasyfikacją klimatów świata; uwzglednia wpływ klimatu na zespoły roślinne, średnią temperaturę miesięczną, jej amplitudy roczne, opady i kierunki wiatru

1969

Wincenty Okołowicz (1906-1979) publikuje pracę „Klimatologia ogólna“, pierwszy całkowicie polski podręcznik w tym zakresie

1.01.1973

połączenie PIHM z Insytutem Gospodarki Wodnej i powstanie Instytutu Meteorologii i Gospodarki Wodnej (IMGW)

1976

przekazanie przez Obserwatorium Astronomiczne w Krakowie stacji meteorologicznej (przy budynku Obserwatorium oraz w Ogrodzie Botanicznym) wraz archiwum Zakładowi Klimatologii Uniwersytetu Jagiellońskiego

Obszar

Administrator (rok utworzenia sieci)¹

Siedziba

Uwagi

Stan liczeb-ny²

Zagęszczenie sieci

(stacji / 1000 km²)

Zabór pruski

Pruski Instytut Meteorologiczny (1847)

Berlin

276

5,6

redakcja czasopisma „Ziemianin“ (18

Poznań

Zabór rosyjski

Główne Obserwatorium Fizyczne (1849)

Petersburg

³301

1,2

Biuro Meteorologiczne przy MPiR (1885)

Warszawa

tzw. sieć warszawska

Centralne Towarzystwo Rolnicze (

Warszawa

Zabór austriacki

Wiedeński Instytut Meteorologiczny (1851)

Wiedeń

503

6,3

Komisja Balneologiczna TNK (1857)

Kraków

tzw. sieć krakowska

Komisja Fizjograficzna TNK/AU (1865)

Kraków

Polskie Towarzystwo Tatrzańskie (1876)

Kraków

Biuro Hydrograficzne (1895)

Lwów