− meteorologia

− klimatologia

− instrumenty i metodyka pomiarów

− organizacja obserwacji, serie obserwacyjne

− powiązania z działalnością człowieka

440

Herodot porównał klimaty różnych miejsc

400

Hipokrates napisał rozprawę „O rodzajach powietrza, wodach i okolicach”

334

Arystoteles napisał pracę „Meteorologika”; − pierwszą rozprawę o atmosferze

200

Eratostenes z Cyreny opisał klimat na podstawie położenia Słońca

175

Aratus w „Zjawiskach”; omówił „znaki pogody”

150

Polibiusz podzielił klimat na sześć stref szerokościowych

140

Hipparch wydzielił strefy długości dnia w czasie letniego przesilenia dnia i nocy

100

Wergiliusz w „Georgikach” rozważał wpływ pogody na rolnictwo

Nasza era

130

Ptolemeusz wyróżnił siedem stref klimatycznych na półkuli pn. (do 62°N) na podstawie różnej długości dnia

1154

Al-Idrisi, arabski geograf, kartograf i podróżnik, wydzielił siedem równoleżnikowych stref klimatycznych na Ziemi, z których każda była podzielona na dziesięć stref południkowych Zobacz.

1500

Leonardo da Vinci sporządził plany anemometru ciśnieniowego oraz zbudował higrometr

1593

Galileusz (lub jego uczeń Santorio) skonstruował termoskop (termometr) powietrzny

1632

Galileusz zasugerował, że pasaty są następstwem ruchu obrotowego Ziemi

1643

V. Viviani skonstruował barometr według wskazówek E. Toricellego

1654

Ferdynand II, książę toskański, stworzył pierwszą na świecie sieć stacji meteorologicznych (tzw. sieć florentyńska), która funkcjonowała do zamknięcia Akademii Florentyńskiej w 1667 r.¹

1662

Ch. Wren skonstruował samopis do pomiaru opadów

1667

R. Townley rozpoczął regularne pomiary wysokości opadów w Anglii

1683

E. Halley opublikował mapę wiatrów na Ziemi

1686

E. Halley wyjaśnił cyrkulację pasatową i monsunową

1692

brytyjski tygodnik zamieścił pierwszą na świecie prognozę pogody opartą na danych klimatycznych⁵

1693

E. Halley zastosował rtęć w termometrze

1710

G. Fahrenheit zaproponował skalę temperatury (32−212°)

1715

G. Fahrenheit skonstruował termometr rtęciowy

1729

P. Bouguer wyjaśnił zjawiska osłabienia promieniowania słonecznego w powietrzu atmosferycznym

1730

R. de Reaumur zaproponował skalę temperatury

1735

G. Hadley rozwinął teroię wiążącą cyrkulację pasatową z ruchem obrotowym Ziemi

1737

A. Celsjusz zaproponował 100-stopniową skalę temperatury

1743

B. Franklin podał reguły przemieszczania się burz

1781

J. Hemmer z Mannheim w ramach Palatyńskiego Towarzystwa Meteorologicznego zainicjował powstanie międzynarodowej sieci stacji meteorologicznych (tzw. sieć palatynacka), która funkcjonowała do 1792 r.² Zobacz.

1781

powstaje pierwsza górska stacja meteorologiczna na przełęczy Św. Gottharda (2114 m n.p.m.) w Alpach szwajcarskich w ramach sieci palatynackiej³

1782

J. Six skonstruował termometr maksymalny i minimalny

1783

H. de Saussure wynalazł higrometr włosowy

1802

L. Howard sklasyfikował chmury

1806

F. Beaufort stworzył skalę wiatru do zastosowania na morzu

1816

H. Brandes wykreślił pierwszą synoptyczną mapę pogody Zobacz.

1817

A. von Humboldt wprowadził pojęcie izotermy i wykreślił pierwszą mapę (szkic) izoterm dla kuli ziemskiej⁷ Zobacz.

1825

E. August skonstruował psychrometr Zobacz.

1835

G. Coriolis objaśnił efekt nazwany później jego nazwiskiem

1836

A. Bellani skonstruował przyrząd do pomiaru promieniowania

1840

H. Dove użył terminu „normalne” dla średnich wieloletnich danych obserwacyjnych

1847

L. Vidie skonstruował aneroid Zobacz.

1851

H. Dove wprowadził do klimatologii pojęcie anomalii termicznej, rozumianej jako odchylenie średniej rocznej lub miesięcznej temperatury danego miejsca od średniej dla całego równoleżnika

1852

H. Dove w pracy „Die Vertailung der Wärme auf der Erdoberfläche” („O rozmieszczeniu ciepła na kuli ziemskiej”) wykreśla miesięczne mapy izoterm świata

1853

J. Campbell wynalazł heliograf Zobacz.

1853

pierwsza nieoficjalna międzynarodowa konferencja meteorologiczna w Brukseli

1853

w obserwacjach wprowadzono 10-stopniową skalę zachmurzenia

1856

W. Ferrel zaproponował trzykomórkowy model ogólnej cyrkulacji atmosfery Zobacz.

1856

Ch. H. D. Buys-Ballot sformułował baryczne prawo wiatru, znane także jako prawo Buys-Ballot’a

1857

U. Leverier zorganizował wydawanie codziennych komunikatów o pogodzie we Francji

1866

T. Stevenson skonstruował klatkę meteorologiczną Zobacz.

1868

A. Buchan opublikował pierwszą globalną mapę ciśnienia

1869

A. Buchan wydał pracę o ciśnieniu atmosferycznym na kuli ziemskiej pt. „Mean Pressure and Prevaling Winds of the Globe” i zamieścił w niej miesięczne mapy izobar świata

1870

H. Mohn opublikował atlas burz

1872

H. Mohn opublikował podręcznik meteorologii

1872

druga nieoficjalna międzynarodowa konferencja meteorologiczna w Lipsku

1873

pierwszy oficjalny międzynarodowy Kongres Meteorologiczny z udziałem 17 państw w Wiedniu

1875

londyński „Times” zapoczątkował regularne zamieszczanie zestawień pogodowych

1878

w Utrechcie powstała Międzynarodowa Organizacja Meteorologiczna

1879

drugi Kongres Meteorologiczny w Rzymie

1879

A. Supan opracował mapę temperatury dla kuli ziemskiej

    1882−1883   Pierwszy Międzynarodowy Rok Polarny ogłoszony m.in. pod auspicjami Międzynarodowej Organi-zacji Meteorologicznej; założono 12 stacji w Arktyce i 2 w Antarktyce Zobacz.

1883

G. J. Hellmann skonstruował deszczomierz Zobacz.

1883

ukazał się pierwszy podręcznik do klimatologii („Handbuch der Klimatologie”) na podstawie danych J. Hanna

1883

L. Teisserenc de Bort odkrywa dwa klimatyczne centra działania atmosfery w regionie Europy − Niż Islandzki i Wyż Azorski

1884

A. Wojejkow (zwany „ojcem klimatologii”) opublikował pracę „Klimat naszego globu, a w szczególności Rosji”

1884

A. Supan w podręczniku do geografii fizycznej wydzielił 34 prowincje klimatyczne na Ziemi

1887

R. Abercromby i H. H. Hildebrandsson wprowadzili stosowany do dziś system klasyfikacji chmur

1887

J. Hann wydał „Atlas der Meteorologie” („Atlas Meteorologiczny”)

1890

H. H. Hildebrandsson, W. Köppen i G. Neumayer opracowują pierwszy atlas chmur (w oparciu o klasyfikację Howarda z 1803 r.)

1890

E. Brückner publikuje pracę „Klimaschwankungen seit 1700” („Wahania klimatyczne od 1700 r.”), w której dochodzi do wniosku, że istnieje średni 35-letni cykl klimatyczny, w którym na Ziemi występują okresy ciepłe i suche na przemian z chłodnymi i wilgotnymi

1892

R. Assmann skonstruował psychrometr aspiracyjny Zobacz.

1896

na międzynarodowym kongresie meteorologicznym w Paryżu ogłoszono wyniki pierwszych badań porównawczych klatek meteorologicznych oraz zaprezentowano pierwszy międzynarodowy atlas chmur

1896

S. Arrhenius wykazał wpływ CO₂ na temperaturę powietrza w warstwie przyziemnej

1897

K. J. Angström skonstruował peryheliometr (przyrząd do pomiaru natężenia promieniowania słoneczne-go)

1899

J. G. Bartholomew, pod kierunkiem A. Buchana, wydał „Atlas of Meteorology”

1900

W. Köppen przedstawił klasyfikację klimatyczną kuli ziemskiej, utrwaloną ostatecznie w 1918 r., opartą głównie na rocznym przebiegu temperatury i opadów, z uwzględnieniem oddziaływania tych elementów na świat roślinny; obejmuje ona 11 podstawowych typów klimatu

1902

L. Teisserenc de Bort i − niezależnie od niego − R. Assmann odkryli warstwę izotermiczną atmosfery powyżej 11 km wysokości nad Ziemią; ten pierwszy nazwał ją stratosferą, a warstwę niższą, dla odróżnienia, troposferą⁸

1909

H. Arctowski opublikował pracę „L’enchchainement des variations climatiques” („Powiązania zmian klimatycznych”), w której przedstawia poglądy na krótkookresowe wahania klimatu

1918

uczeni norwescy pod kierownictwem V. Bjerknesa sformułowali falową teorię niżów

1923

G. Walker odkrywa Cyrkulację Południową (Southern Oscillation)

1925

L. Berg przedstawił opisową klasyfikację klimatyczną kuli ziemskiej, której podstawą był związek klimatów z krajobrazem naturalnym

1927

R. Geiger opublikował pracę „Klimat przygruntowej warstwy powietrza”;

1928

T. Bergeron sklasyfikował masy powietrzne i wprowadził pojęcie klimatologii dynamicznej

1928

H. Willet wprowadził genetyczną klasyfikację mgieł

1930

M. Milanković przedstawił hipotezę przyczyn zlodowaceń plejstoceńskich⁴

1930

P. Mołczanow wynalazł i zastosował radiosondę

1931

F. Albrecht wyjaśnił działanie efektu cieplarnianego

    1932−1933   Drugi Międzynarodowy Rok Polarny ogłoszony m.in. pod auspicjami Międzynarodowej Organiza-cji Meteorologicznej

1935

siódma konferencja dyrektorów służb zrzeszonych w Międzynarodowej Organizacji Meteorologicznej w Warszawie, na której przyjęto 30-lecie 1901-1930 jako okres do obliczania tzw. norm klimatycznych dla większości elementów meteorologicznych (dla opadów przyjęto 40-lecie 1891-1930)

1936

nadano pierwszą telewizyjną prognozę pogody w telewizji BBC⁶

1940

lotnicy amerykańscy wykonując loty nad Japonią wykryli prądy strumieniowe

1948

C. W. Thornthwaite przedstawił klasyfikację klimatyczną kuli ziemskiej opartą głównie na rocznym przebiegu opadów i parowania

1948

W. Gorczyński przedstawił klasyfikację klimatyczną kuli ziemskiej opartą na wskaźniku suchości klimatu obliczonego na podstawie m.in. dzielnika opadowego, temperatury, zachmurzenia i opadów

1950

B. P. Alisow przedstawił klasyfikację klimatyczną kuli ziemskiej opartą głównie na cyrkulacji atmosfe-rycznej

1950

powołanie Światowej Organizacji Meteorologicznej przy ONZ z siedzibą w Genewie

    1957−1958  Międzynarodowy Rok Geofizyczny

1960

skonstruowano pierwszego satelitę meteorologicznego

1965

W. Okołowicz opublikował mapę „Strefy klimatyczne świata”; będącą najbardziej znaną polską klasyfikacją klimatów świata; opiera się ona na wpływie klimatu na zespoły roślinne, średniej temperaturze miesięcznej, jej amplitudach rocznych, opadach i kierunkach wiatru

1971

H. Saffir i B. Simpson stworzyli 5-stopniową skalę intensywności huraganów (cyklonów tropikalnych)

1971

T. Fujita stworzył 6-stopniową skalę intensywności tornad dla obszaru Stanów Zjednoczonych

1985

po raz pierwszy zaobserwowano efekt „dziury ozonowej” nad Antarktydą