Powódź, która dotknęła południowe dorzecza Odry i Wisły w lipcu 1997 roku, powodzie w latach poprzednich i lokalne powodzie w 1998 roku oraz inne zjawiska o charakterze klęsk żywiołowych (sztormy na Bałtyku, silne wiatry, gwałtowne zmiany temperatury) wykazały konieczność pilnej modernizacji funkcjonującego w Polsce systemu osłony hydrologiczno - meteorologicznej, prowadzonego przez Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej.
Skutki zjawisk meteorologicznych i hydrologicznych dotykają w różnym stopniu wszystkich mieszkańców naszego kraju, infrastruktury technicznej i komunikacyjnej, często powodując śmierć i tragedie ludzkie. O ile można wymiernie oszacować straty materialne i gospodarcze, o tyle te ostatnie są niewymierne.
Jednym z elementów systemu bezpieczeństwa każdego Państwa i jego Obywateli jest nowoczesny system monitoringu i prognozowania elementów środowiska naturalnego. Powinien on obejmować podsystemy obserwacji i pomiarów, łączności, przetwarzania danych, prognozowania oraz ostrzegania i przekazywania informacji na użytek Społeczeństwa, organów decyzyjnych Państwa i gospodarki narodowej.
 |
Systemu Monitoringu i Osłony Kraju |
Koncepcje takiego systemu były od dawna formułowane w Instytucie Meteorologii i Gospodarki Wodnej, jednak dopiero w ostatnich latach, po tragicznych doświadczeniach powodzi w lipcu '97 programy te uzyskały akceptację najwyższych władz państwa i finansowanie z pożyczki Banku Światowego. Ostateczna wersja programu monitoringu i prognozowania, uwzględniająca również symulację zagrożeń powodziowych powstawała w oparciu o wieloletnie doświadczenia polskiej służby hydrologiczno-meteorologicznej, doświadczenia europejskich i światowych służb meteorologicznych i hydrologicznych, skupionych w wyspecjalizowanej agendzie ONZ - Światowej Organizacji Meteorologicznej (WMO). Działania te nawiązują również do międzynarodowych aspiracji Polski - członkostwa w Unii Europejskiej i NATO.
Efektem realizacji projektu pod nazwą "System Monitoringu i Osłony Kraju" (SMOK), komponentu B2 Programu Usuwania Skutków Powodzi będzie utworzenie nowoczesnej bazy technicznej i metodycznej umożliwiającej precyzyjną i wiarygodną osłonę meteorologiczną i hydrologiczną gospodarki narodowej i społeczeństwa. Celem tego projektu jest utworzenie w kraju kompleksowego, nowoczesnego systemu monitoringu, prognozowania i ostrzegania przed groźnymi zjawiskami naturalnymi (powodzie, silne wiatry, burze itp.) oraz gromadzenie i rozpowszechnianie informacji o aktualnym i prze-widywanym stanie atmosfery i hydrosfery. System ten obejmie swoim zasięgiem całą Polskę. Chociaż System Monitoringu i Osłony Kraju jest ukierunkowany głównie na osłonę przed powodzią, jednak jego założenia obejmują monitoring, prognozowanie i ostrzeganie przed innymi zjawiskami, takimi jak burze, bardzo silne wiatry, sztormy. System będzie również efektywnie funkcjonować w przypadkach występowania długotrwałej suszy, mroźnych zim z obfitymi opadami śniegu, zanieczyszczeń wód płynących, skażeń radioaktywnych powietrza.
 |
|
w czerwcu 1962 |
 |
|
Zima 1996/1997 |
 |
|
|
 |
 |
|
|
|
Instytutowi Meteorologii i Gospodarki Wodnej powierzono rolę jednostki wdrożeniowej dla komponentu B.2 podzielonego na 9 podkomponentów, omówionych w następnych rozdziałach tego opracowania.
Uruchomienie Systemu Monitoringu i Osłony Kraju stworzy:
- możliwość stałego, automatycznego monitorowania, przekazywania, przetwarzania i gromadzenia danych o stanie atmosfery i hydrosfery na terenie Polski z zadanym krokiem czasowym, adekwatnym do aktualnej i prognozowanej sytuacji. W skład tego sytemu wejdą: sieć automatycznych posterunków hydrologicznych i meteorologicznych, sieć identyfikacji i lokalizacji burz, sieć radarów meteorologicznych. Dane z tych sieci oraz dane pozyskiwane w ramach współpracy międzynarodowej stanowić będą podstawę do opracowywania prognoz i ostrzeżeń. Wykorzystywane będą także w procesie informowania społeczeństwa i organów administracji państwowej o aktualnych i prognozowanych warunkach w atmosferze i hydrosferze;
- możliwość sprawnego i wiarygodnego opracowywania krótko i średnioterminowych prognoz meteorologicznych oraz hydrologicznych. Modernizacja i rozwój sieci po-miarowych w ramach Systemu Monitoringu i Osłony Kraju, a także usprawnienie dostę-pu do danych z pozostałych źródeł udoskonalą proces prognozowania (sieć wymiany danych Światowej Organizacji Meteorologicznej, dane satelitarne o wysokiej rozdzielczości, wyniki modeli numerycznych). Ważnym elementem będzie także rozwinięcie własnego, numerycznego modelu meteorologicznego oraz opracowanie i wdrożenie do pracy operacyjnej biblioteki modeli hydrologicznych;
- możliwość wszechstronnego przygotowywania i dystrybucji produktów IMGW (da-nych, komunikatów i prognoz) do struktur administracji państwowej i kryzysowej, oraz organów gospodarki wodnej. System przekazywania informacji był i jest newralgicznym punktem w systemie osłony i ostrzegania przeciwpowodziowego. Zmodernizowany zostanie także system wymiany w ramach służby hydrologiczno?meteorologicznej oraz połączenia z Ośrodkami Koordynacyjno -Informacyjnymi.
Wdrożenie przez polską służbę hydrologiczno-meteorologiczną najnowocześniejszych do-stępnych technik i technologii będzie wymagało utworzenia zespołów inżynieryjno- technicznych oraz podjęcia nowych prac badawczych.
Przy sporządzaniu planu realizacyji kierowano się następującymi przesłankami:
- koniecznością objęcia Systemem Monitoringu i Osłony Kraju całego terenu Polski z podziałem na trzy strefy intensywności występowania zagrożeń:
- I strefa z dużą gęstością instalacji - wzdłuż Wisły i Odry od ich źródeł do ujścia, dorzecze Górnej Wisły po profil w Zawichoście i górnej oraz środkowej Odry do ujścia Nysy Łużyckiej, a także obszar Żuław Wiślanych;
- II strefa ze średnią gęstością instalacji - dorzecze Wisły od profilu Zawichost do profilu poniżej ujścia Bzury, dorzecze Odry od ujścia Nysy Łużyckiej do profilu poniżej ujścia Warty oraz wybrzeże Bałtyku i odcinek ujściowy Odry,
- III strefa z małą gęstością instalacji - dorzecze dolnej Wisły od ujścia Bzury do Żuław, dorzecze Odry od ujścia Warty do Zalewu Szczecińskiego oraz rzeki przymorza.
- możliwością zastosowania przy realizacji Systemu najwyżej rozwiniętych technologii i myśli naukowo- technicznej dostępnej dzięki międzynarodowej procedurze przetargowej,
- koniecznością udziału pracowników IMGW przy pracach projektowych, przygotowawczych i realizacyjnych dla uwzględnienia specyfiki pracy IMGW i jego systemów obserwacyjno?pomiarowych oraz systemów gromadzenia i przetwarzania danych,
- koniecznością prowadzenia szkoleń, pozwalających na przygotowanie wysokokwa-lifikowanych specjalistów do obsługi i konserwacji systemu,
- koniecznością wyposażenia służb pomiarowych w aparaturę i sprzęt pozwalający na wszechstronne kalibrowanie i serwisowanie systemu w sposób ciągły.
Istotnym zagadnieniem w komponencie B.2 jest współpraca z Ośrodkami Koordynacyjno- Informacyjnymi (OKI). Ośrodki te, poza strukturą antykryzysową, będą głównym odbiorcą danych powstających w Systemie Monitoringu i Osłony Kraju. Wraz z IMGW Zostaną włączone w jednorodną strukturą telekomunikacyjną. Konieczność ścisłej współpracy wynika z korzystania przez IMGW i OKI z takich samych modeli hydrologicznych, skalibrowanych w oparciu o identyczne dane. Instytucje te będą również wykorzystywać przekroje poprzeczne i numeryczne modele terenów zalewowych, opracowane w komponencie B1. W ramach współpracy IMGW przygotuje i dostarczy modele transformacji fali powodziowej w korycie, a OKI dwuwymiarowe modele uwzględniające sztuczne i naturalne zalania terenów. IMGW dostarczy do komponentu B.4 metodykę opracowywania lokalnych ocen zagrożeń powodziowych. W oparciu o nią i informacje o stanie atmosfery i hydrosfery otrzymaną z Systemu Monitoringu i Osłony Kraju i lokalnych systemów ostrzeżeń, będą dla gminy lub związków gmin podstawą do prowadzenia akcji ostrzegania lokalnych społeczności.
