Zbiornik ścieków Zakładów Przemysłu Spożywczego w Łomży

tekst i zdjęcia: Krzysztof Fiedler

Prostokątny zbiornik (rys.1) o pojemności użytkowej ok. 400 000 m3 został przepełniony do około 500 000 m3 w dniach  8-10 czerwca 1979 r. Obwałowanie zbiornika o wysokości około 5 m zostało wykonane z drobnych oraz pylastych piasków i było słabo zagęszczone.W chwili katastrofy skarpy i korona nie były zabezpieczone przed ewentualnym rozmyciem (brak obsiewu).

W godzinach popołudniowych dnia 10 czerwca nastąpiło przy niekorzystnym wietrze zachodnim przelanie się wody przez koronę obwałowania zbiornika, w jego najniższym miejscu a następnie jego rozmycie. Przekrój geologiczny w miejscu katastrofy (rys.2) wykazuje obecność znacznej miąższości (ok. 4 m) soczewki słabych gruntów (torfy i namuły), co spowodowało miejscowe obniżenie się korony wału na skutek osiadania słabego podłoża. Jak wynika z zeznań świadków korona była rozmywana stopniowo przez nabiegajace fale wywołane przez wiatr przy stanie wody zaledwie kilkanaście centymetrów poniżej krawędzi korony, a następnie przerwana przez przelewającą się wodę. W wyniku katastrofy zginęła 1 osoba.

Przyczyny katastrofy (wg K. Fiedlera)

1. Zbagatelizowanie w projekcie soczewki gruntów słabych (zostały one w czasie badań geotechnicznych nawiercone na głębokości 3,8 m lecz nie określono ich miąższości). Spowodowało to obniżenie korony w miejscu katastrofy.
2. Niewłaściwa eksploatacja - poziom ścieków w zbiorniku przekroczył o około 1 m maksymalny przewidziany w projekcie.
3. Braki wykonawstwa:
    - obwałowanie było słabo zagęszczone co ułatwiło rozmycie korony przez nabiegające fale,
    - korona nie była należycie zabezpieczona przed rozmyciem np. przez darniowanie czy obsiew.
4. Brak w projekcie przelewu awaryjnego, co umożliwiło przepełnienie zbiornika.
5. Zachodni wiatr wiejący tak, że fale nabiegały na najniższy punkt obwałowania; poprzedniego dnia, przy nieco większym nawet napełnieniu zbiornika wiatr kierował fale w kierunku północnym, gdzie korona obwałowania była o kilkanaście centymetrów wyższa.

Podsumowując należy stwierdzić, że do katastrofy doszło wskutek zbiegu wszystkich wspomnianych okoliczności.

Rys.1 Szkic sytuacyjny zbiornika

Rys.2 Przekrój geologiczny w miejscu katastrofy

Zdjęcia wykonano 7 lipca 1979 r.

Koryto powstałe poniżej wyrwy

Lewa krawędź wyrwy w obwałowaniach

Fragment lewej ściany wyrwy; widoczne pozostałości roślin w nasypie oraz gniazda jaskółek wydrążone przez 4 tygodnie od dnia katastrofy

Erozja wsteczna wewnątrz zbiornika oraz lewa krawędź wyrwy

Erozja wsteczna wewnątrz zbiornika oraz prawa krawędź wyrwy

Lokalne osuwisko do wnętrza zbiornika powstałe  na skutek raptownego przyłożenia ciśnienia spływowego w przekroju zbudowanym z gliny

Widok wyrwy z wnętrza zbiornika (I)

Widok wyrwy z wnętrza zbiornika (II)

Wyrwa i koryto powstałe na skutek katastrofy; widok z korony lewego "przyczółka" wyrwy

Prawa krawędź wyrwy (I)

Prawa krawędź wyrwy (II)